Gần 3,73 triệu đơn đăng ký sáng chế được nộp trên toàn cầu năm 2024, nhưng để một kết quả nghiên cứu thành sản phẩm được thị trường chấp nhận vẫn còn nhiều khoảng đứt gãy.

ThS Nguyễn Bảo Toàn - Phó viện trưởng Viện Khoa học phát triển tài năng Việt Nam - chia sẻ về góc nhìn sáng chế tại sự kiện - Ảnh: TRỌNG NHÂN

     Chiều 16-7, Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng và Viện Khoa học phát triển tài năng Việt Nam phối hợp tổ chức hội thảo khoa học về nâng cao chất lượng hiệu quả sáng chế mới.

Đứt gãy từ nghiên cứu đến thương mại hóa

     Dẫn số liệu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), ThS Nguyễn Bảo Toàn - Phó viện trưởng Viện Khoa học phát triển tài năng Việt Nam - cho biết thế giới ghi nhận gần 3,73 triệu đơn đăng ký sáng chế năm 2024, tăng 4,9% so với năm trước và là mức tăng nhanh nhất kể từ năm 2018.

     Riêng cơ quan sở hữu trí tuệ Trung Quốc tiếp nhận khoảng 1,8 triệu đơn, chiếm gần một nửa tổng số đơn trên toàn cầu. Mỹ đứng thứ hai với hơn 603.000 đơn, tiếp theo là Nhật Bản, Hàn Quốc và Cơ quan Sáng chế châu Âu. 

     Tại Việt Nam, năm 2024 Cục Sở hữu trí tuệ tiếp nhận 9.904 đơn đăng ký sáng chế, tăng 4,7% và đứng thứ 20 thế giới về quy mô đơn tiếp nhận. 

     Tuy nhiên chỉ 1.226 đơn (chiếm 12,4%) thuộc về các chủ thể cư trú tại Việt Nam, 8.678 đơn còn lại do các chủ thể nước ngoài nộp (chiếm 87,6%).

     Tính theo nguồn gốc người nộp đơn, các chủ thể Việt Nam nộp 1.392 đơn sáng chế trên toàn thế giới trong năm 2024, tăng 24,5%. 

     Trong số này, 1.226 đơn được nộp trong nước và 166 đơn được nộp ra nước ngoài. Việt Nam cũng có 675 đơn giải pháp hữu ích và 30 đơn quốc tế theo Hiệp ước Hợp tác sáng chế.

     Theo ThS Nguyễn Bảo Toàn, các con số cho thấy hoạt động đăng ký sáng chế tại Việt Nam đang tăng, song từ một kết quả nghiên cứu đến sản phẩm thương mại vẫn tồn tại ba khoảng đứt gãy lớn.

     Đầu tiên là "dòng sông quỷ" nằm giữa nghiên cứu học thuật và nghiên cứu ứng dụng. Một kết quả có thể bảo đảm tính khoa học, có khả năng công bố hoặc đăng ký bảo hộ nhưng chưa chắc giải quyết được vấn đề cụ thể của doanh nghiệp và người sử dụng. 

     Kế đó là "thung lũng tử thần" xuất hiện khi công nghệ đã chứng minh được nguyên lý hoặc tạo ra sản phẩm mẫu nhưng chưa thể sản xuất và bán trên thị trường. Giai đoạn này nhóm nghiên cứu thường gặp khó khăn về vốn, kiểm nghiệm, chứng nhận, thiết kế sản xuất, chuỗi cung ứng và mô hình kinh doanh.

     Cuối cùng là "biển Darwin" nơi sản phẩm phải cạnh tranh để tồn tại. Công nghệ dù mới vẫn phải đáp ứng yêu cầu về độ ổn định, tính an toàn, giá thành, khả năng lắp đặt, bảo trì, dịch vụ sau bán hàng và khả năng mở rộng sản xuất. 

TS Lê Đình Kha - Hiệu trưởng Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng - phát biểu tại hội thảo - Ảnh: TRỌNG NHÂN

Đưa sáng chế thành tiêu chí của trường đại học, cao đẳng

     GS Trần Văn Tín - Chủ tịch hội đồng khoa học Viện Khoa học phát triển tài năng Việt Nam - đề xuất bổ sung những tiêu chí liên quan đến sáng chế khi đánh giá hoạt động khoa học, công nghệ của các trường đại học, cao đẳng.

     Theo ông, có những trường đại học, cao đẳng quy mô lớn, đào tạo nhiều ngành kỹ thuật và sở hữu đội ngũ chuyên môn đông đảo nhưng số lượng sáng chế vẫn còn hạn chế, thậm chí chưa có sáng chế được bảo hộ hoặc đưa vào ứng dụng. 

     Khoảng cách này khiến năng lực nghiên cứu của các cơ sở giáo dục khó so sánh với nhiều trường trên thế giới, nơi sáng chế, chuyển giao công nghệ và doanh thu từ tài sản trí tuệ đã trở thành những chỉ dấu quan trọng.

     TS Lê Đình Kha - Hiệu trưởng Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng - cho biết nhà trường đang mở rộng hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong giáo dục nghề nghiệp, gắn các đề tài của giảng viên và sinh viên với những bài toán kỹ thuật từ thực tiễn.

     Theo ông, quá trình này cần sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để sinh viên có cơ hội tham gia các dự án cụ thể, tiếp cận công nghệ mới, chế tạo sản phẩm mẫu và kiểm chứng giải pháp trong môi trường thực tế.

ThS Nguyễn Bảo Toàn cho rằng hoạt động thương mại hóa cần được chuẩn bị ngay từ đầu quá trình nghiên cứu.

Nhóm thực hiện phải xác định khách hàng, kiểm nghiệm nhu cầu, tra cứu sáng chế, xem xét quy chuẩn pháp lý và đo lường lợi thế của giải pháp so với sản phẩm hiện có.

Doanh nghiệp, khách hàng thử nghiệm, đơn vị kiểm định, nhà đầu tư và chuyên gia sở hữu trí tuệ cần tham gia sớm, thay vì chờ đến khi đề tài hoàn thành mới tìm đầu ra.

Sản phẩm mới cũng cần chứng minh năm yếu tố ảnh hưởng đến khả năng được tiếp nhận gồm lợi thế so với giải pháp cũ, mức độ tương thích, độ phức tạp, khả năng thử nghiệm ở quy mô nhỏ và khả năng quan sát rõ hiệu quả mang lại.

Theo TRỌNG NHÂN (tuoitre.vn)